Miasto często nie ujawnia swojej historii w sposób oczywisty. Zamiast tego zostawia znaki, które wskazują na przeszłość: w architekturze budynków, rekonstrukcjach ogrodzeń czy pozostałościach dawnych reklam. Odprowadzając dziecko do przedszkola, wielu mieszkańców nie zdaje sobie sprawy, że wkracza w opowieść o przemysłowcach i arystokratycznych rodach Gliwic. Wystarczy zwolnić tempo, by dostrzec historię wokół.
Przedszkole z historią
Warto zwrócić uwagę na budynek przedszkola przy ul. Studziennej 1. Po remoncie i termomodernizacji, budowla zyskała świeży wygląd, zachowując przy tym swój historyczny charakter. Dawna willa ma fascynującą historię, która przewyższa niejedną rodzinną sagę.
W dokumentach geodezyjnych willa pojawia się w 1924 roku jako posiadłość należąca do Zakładów Hrabiego Schaffgotscha. Umożliwia to powiązanie z postaciami takimi jak Karol Godula i Joanna Gryzik. W 1928 roku właścicielem stał się Mikołaj von Ballestrem, związany z okolicą. Mało kto sobie wyobraża, że prowadząc dziecko do przedszkola, ma do czynienia z miejscem z tak bogatą historią.
Historie jej mieszkańców można odczytać z dawnych gazet i ksiąg adresowych. Na przykład, w 1935 roku asesor górniczy dr Hermann Edler von Braunmühl informował o narodzinach córki. W 1943 roku natomiast rodzina Alfreda Kaakera informowała o zaangażowaniu córki. Dziś, w miejscu dawnej willi, bawią się dzieci. Historia, jak się okazuje, potrafi być zaskakująca.
Przy remoncie elewacji budynku zwrócono uwagę na każdy szczegół, dbając o to, by zachować jego historyczny charakter przy jednoczesnym zapewnieniu komfortu dzieci. Dzięki wielu konsultacjom i wizjom lokalnym udało się znaleźć odpowiednie rozwiązanie, które łączy obie te potrzeby.
Rekonstrukcja ogrodzenia
Na ul. Zygmunta Starego 12A znajduje się kamienica, która zwraca na siebie uwagę. Jej fasada w kształcie litery U zdobią duże płyciny przedstawiające sceny myśliwskie. Wnętrza kamienicy charakteryzują się secesyjnymi motywami roślinnymi, a klatka schodowa posiada kolorowe lastryko. W historii budynku niegdyś zlokalizowane były także witraże.
Ostatnio do tych detali dołączyło odtworzone ogrodzenie, zrealizowane na podstawie starych zdjęć i zachowanych elementów. Murowane słupki oraz kute pręty zostały przywrócone, stając się eleganckim dowodem na to, że historyczny wygląd można przywrócić w sposób nowoczesny.
Miasto zapisane w neonach
Podczas letniego spaceru „Neony Gliwic”, zorganizowanego w ramach Biennale Akademii, omawiano architekturę oraz historię neonów. Okazało się, że te elementy miejskiej reklamy kryją w sobie wiele ciekawych opowieści.
Neony znacznie różnią się od współczesnych reklam LED – były projektowane z myślą o konkretnych lokalizacjach i budynkach. Realizacje z lat 60. i 70. łączyły architekturę i sztukę reklamy w spójną całość. Często były dziełem artystów, którzy mieli na celu nie tylko informowanie, ale także kreowanie charakteru miejsca.
Podczas spaceru szczególną uwagę zwrócono na Ruiny Teatru Victoria oraz neon KURA z 1973 roku, zaprojektowany przez Emilię Nożko-Paprocką. Neon, wypożyczony przez Fundację Silesia Neon, promował niegdyś wyroby Poldrobu.
W Gliwicach można znaleźć zarówno stare, jak i nowe neony. Na fasadzie dawnego kina „Jutrzenka” wciąż widnieje stelaż pod dawny neon. Chociaż kino przestało istnieć, ten szczegół pozostaje jako fragment pamięci miasta, który, choć drobny, jest istotnym elementem jego tożsamości.
Ewa Pokorska-Ożóg
miejski konserwator zabytków