W obliczu dominacji jaskrawych reklam i plastikowych elementów w miejskich przestrzeniach, Gliwice podejmują ważny krok w kierunku tradycyjnego rzemiosła. Projekt „Neony Gliwic”, realizowany w ramach Biennale Akademii oraz programu „TAURON Gliwicka Energia Kultury”, ma na celu odbudowę wizualnej tożsamości miasta poprzez współpracę artystów i mieszkańców.
Powrót do „Miasta Świateł”
W latach 60. i 70. XX wieku Gliwice charakteryzowały się unikalnym stylem, wyznaczanym przez szklane rurki wypełnione gazem neonowym. Neony stanowiły symbol powojennego modernizmu — były eleganckie, przemyślane i ściśle związane z architekturą. Dzięki Biennale Akademii, ta zapomniana estetyka ma szansę na powrót, stając się podstawą nowoczesnej dyskusji na temat jakości przestrzeni publicznej.
Projekt „Neony Gliwic” to artystyczno-edukacyjne przedsięwzięcie, które ma na celu nie tylko dokumentację historyczną, ale także wprowadzenie realnych zmian w miejskiej tkance. Kluczowe pytanie, jakie zadają twórcy, brzmi: jak projektować miasto w erze cyfryzacji, aby było estetyczne i tożsamościowe?
– Gliwice budują swoją tożsamość jako miasto, w którym kultura przekształca się w konkretne działania i inspirujące wydarzenia. „TAURON Gliwicka Energia Kultury” to więcej niż hasło — to zaproszenie do odkrywania miasta na nowo. Cykl „Neony Gliwic” łączy historię z nowoczesnym spojrzeniem na miejską przestrzeń. To inicjatywa, która wzywa mieszkańców do wspólnego odkrywania tych znaczeń. Zachęcam do udziału w spotkaniach, warsztatach i spacerach — to wyjątkowa okazja, aby zobaczyć Gliwice w nowym świetle – mówi prezydent Gliwic, Katarzyna Kuczyńska-Budka.
Mecenat pełen energii
Projekt wspiera Grupa TAURON, która jako główny partner „TAURON Gliwicka Energia Kultury” angażuje się w działania łączące technologię, światło i sztukę.
– Jesteśmy obecni tam, gdzie podejmowane są działania wzmacniające lokalną tożsamość. Wspieranie takich inicjatyw jak „Neony Gliwic” pozwala nam połączyć naszą misję dostarczania energii z kreatywną energią mieszkańców. Projekt unikalnie wykorzystuje światło, aby tworzyć nową jakość miejskiej przestrzeni i wzmacniać poczucie przynależności do miejsca. Dzięki takim działaniom, wspólnie z mieszkańcami, rozświetlamy Gliwice na nowo – mówi Grzegorz Lot, prezes zarządu TAURON Polska Energia S.A.
Inauguracja cyklu: Historia zapisana światłem
„Neony Gliwic” w ramach Biennale Akademii to seria spotkań, warsztatów i spacerów poświęconych neonowi — elementowi miejskiego krajobrazu, który kiedyś był nieodłączny w przestrzeniach miast. Dziś neony wracają jako nośniki historii, estetyki i lokalnej tożsamości. Uczestnicy cyklu będą mieli okazję przyjrzeć się neonowi jako części miejskiego krajobrazu oraz praktyki twórczej.
Inauguracja projektu odbędzie się w piątek, 24 kwietnia. Uczestnicy będą mogli zgłębić historię neonów, ich znaczenie kulturowe oraz kontekst historyczny w miastach aglomeracji katowickiej, a także we Wrocławiu, jednym z kluczowych ośrodków neonowych w Polsce. W trakcie spotkania zaprezentowany zostanie neonowy napis „ELEKTRON”, który przed laty pozyskał pan Paweł Krzywdziński z akademika Politechniki Śląskiej. To prawdziwa gratka dla entuzjastów dawnych reklam świetlnych i projektowania liter.
Dwuetapowa droga do światła
Realizacja projektu „Neony Gliwic” została zaplanowana na dwa lata, co umożliwia głęboką partycypację społeczną oraz staranne przygotowanie merytoryczne.
Rok 2026 będzie poświęcony edukacji i poszukiwaniom — czas „wykopalisk” w archiwach miejskich oraz rodzinnych albumach Gliwiczan. W ramach warsztatów mieszkańcy będą poznawać techniki formowania szkła, chemię gazów szlachetnych oraz historię designu. Istotnym elementem tego etapu jest stworzenie koncepcji instalacji z miniaturowych neonów o wymiarach 5 × 7 metrów. Nie będzie to jedynie kopia dawnych wzorów, lecz dialog między historią Gliwic a globalnymi trendami w projektowaniu świetlnym.
– Neon to nośnik z duszą. Ma w sobie coś magicznego, czego nie oddają masowe, plastikowe reklamy. To rzemiosło w czystej postaci — każda rurka jest gięta ręcznie, co sprawia, że nie ma dwóch identycznych neonów. Dziś wracamy do nich z nostalgią, pamiętając czasy, gdy projektowali je wybitni profesjonaliści. Projekt „Neony Gliwic” nie odnosi się tylko do wspomnień. Chcemy udowodnić, że neon to inwestycja w tożsamość miejsca. Wyzwanie polega na przekonaniu, że warto postawić na coś trwalszego i szlachetniejszego niż wszechobecny plastik. Dobrze zaprojektowany neon zostaje z nami na lata, buduje markę miasta i tworzy emocjonalne więzi – mówi Dominik Tokarski, kurator z Fundacji Silesia Neon. – Przykładem takiej interwencji jest instalacja „Zachód Słońca w Mieście Ogrodów”, która zmieniła zapomniany zaułek w Katowicach w ulubione miejsce spotkań. Chciałbym, aby instalacja w Gliwicach pełniła podobną rolę, by za 20 czy 50 lat była naturalnym elementem codzienności mieszkańców, z którym wiążą pozytywne wspomnienia. Co ważne, Gliwiczanie sami będą mieli okazję stanąć za palnikiem. Podczas warsztatów będą mogli spróbować gięcia szkła i współtworzyć piktogramy, które na stałe trafią do przestrzeni publicznej. To projekt społeczny, w którym mieszkańcy stają się realnymi twórcami sztuki.
Wielki Finał podczas Biennale Gliwice 2027
Rok 2027 będzie momentem kulminacyjnym projektu. Instalacja, tworzona wspólnie z mieszkańcami, szkołami i uczelniami artystycznymi, zostanie oficjalnie odsłonięta w przestrzeni miejskiej. Będzie to nowy punkt orientacyjny w Gliwicach — symbol łączący pokolenia i trwały efekt Biennale Gliwice 2027.
Biznes, Kultura i Społeczność: Wspólny front
Projekt „Neony Gliwic” ilustruje nowoczesny mecenat, który wykracza poza wsparcie finansowe. Obejmuje to zaangażowanie marki Saga Mercedes-Benz.
– W Saga Mercedes-Benz doceniamy inicjatywy, które łączą nowoczesność z lokalnym charakterem, zwłaszcza te, które angażują mieszkańców w tworzenie przestrzeni, w której żyją. Projekt „Neony Gliwic” to sposób na budowanie tożsamości miasta oraz więzi między jego historią a teraźniejszością. Z perspektywy naszej marki, jest to doskonały przykład integracji innowacji, designu, kultury i zaangażowania społecznego w jedną spójną całość. Chętnie wspieramy działania, które nie tylko upiększają przestrzeń, ale również tworzą wartości, budując dialog między biznesem, sztuką i społecznością – podkreśla Piotr Kierpiec, kierownik oddziału Saga Rybnik.
Edukacja przez doświadczenie
Program zakłada aktywne uczestnictwo mieszkańców w warsztatach i spacerach badawczych. Uczestnicy będą analizować „typografię miasta”, badając wpływ liternictwa i światła na ich odczucia w przestrzeni publicznej.
– Projekt „Neony Gliwic” to dla nas interesująca podróż w głąb wizualnej tożsamości miasta — tej warstwy, która przez lata współtworzyła jego atmosferę i charakter. Neony są nieodłącznym elementem historii Śląska i Gliwic, zapisem estetyki, przemian społecznych i miejskiej wyobraźni. To coś więcej niż tylko świecące szyldy; to istotny element lokalnego dziedzictwa wizualnego. Naszym celem nie jest jedynie nostalgiczne spojrzenie w przeszłość. Chcemy, aby nowa świetlna instalacja stała się impulsem do myślenia o mieście w sposób odważny, świadomy i odpowiedzialny — z szacunkiem dla historii, ale z otwartością na nowoczesne, zrównoważone projektowanie i nowe formy obecności sztuki w przestrzeni publicznej – mówi Jakub Mokrzysiak, dyrektor programowy Fundacji Soundscape.
Zakończenie projektu planowane jest na Biennale Gliwice 2027. Miasto zyska trwałą instalację artystyczną, która stanie się nową ikoną turystyczną, oraz społeczność świadomych odbiorców, którzy rozumieją, że estetyka otoczenia ma bezpośredni wpływ na jakość ich życia. (Fundacja Soundscape/bb)
Projekt realizowany w ramach programu TAURON Gliwicka Energia Kultury.
